De 10 duurste foto's ooit op een veiling verkocht

Fotografie was het laatste wat de kunstmarkt serieus nam. Het grootste deel van de twintigste eeuw werd een afdruk behandeld als een reproductie in plaats van een voorwerp, en de prijzen weerspiegelden dat. Toen kwam er, in ruwweg twintig jaar, een klein aantal afdrukken terecht in gebied dat vroeger aan schilderijen toebehoorde.

Hieronder staan tien van de hoogste bevestigde bedragen die op een veiling voor foto's zijn betaald, elk met het veilinghuis en de datum zodat je het kunt nazoeken. Elke kop begint met het bedrag in dollars; werd er in een andere munt afgeslagen, dan staat die tussen haakjes erachter. Ze zijn het lezen waard ook als de enige veiling die je ooit houdt een benefietavond met twintig kavels is, want wat van een taxatie een record maakt, is niet het voorwerp. Het is de zaal.

1. Man Ray, Le Violon d'Ingres — $12.412.500

Verkocht door Christie's in New York in mei 2022 en nog altijd de hoogste prijs ooit voor een foto op een veiling. De afdruk uit 1924 toont Kiki de Montparnasse, het model en de gezellin van Man Ray, van achteren gezien met een tulband, met twee f-gaten van een viool op haar rug getekend. De taxatie was $5 miljoen tot $7 miljoen, zelf al de hoogste vraagprijs die ooit op een enkele foto is geplakt. De hamer viel op $10,5 miljoen; de rest is opgeld.

2. Edward Steichen, The Flatiron — $11.840.000

Christie's, New York, november 2022, uit de collectie van Microsoft-medeoprichter Paul Allen. Steichen fotografeerde het Flatiron Building in 1904 in de schemering en drukte het af in gomdruk over platina, en daarom oogt de lucht geschilderd in plaats van belicht. De bovenste taxatie was $3 miljoen. De hamer viel op $10 miljoen en met kosten kwam het totaal op $11,84 miljoen.

3. Andreas Gursky, Rhein II — $4.338.500

Christie's, New York, november 2011, tegen een taxatie van $2,5 miljoen tot $3,5 miljoen. Een chromogene afdruk van ruim drie meter breed die de Rijn toont als zes vlakke horizontale banen; Gursky verwijderde digitaal een fabrieksgebouw en een paar hondenuitlaters. Hij hield het algemene record tien jaar lang en het is nog altijd de hoogste veilingprijs voor een foto van een levende fotograaf.

4. Man Ray, Noire et blanche — $4.020.000

Christie's, New York, november 2022, tegen een taxatie van $1,8 miljoen tot $2,2 miljoen. Het beeld uit 1926 zet Kiki's gezicht op een tafel naast een Afrikaans masker. Een andere afdruk van dezelfde foto had in november 2017 bij Christie's in Parijs al €2.688.750 opgebracht, destijds een record voor een klassieke foto, en weer een andere bracht in juni 2025 bij Sotheby's in Londen ongeveer $2,9 miljoen op. Een beeld, drie heel verschillende prijzen.

5. Cindy Sherman, Untitled #96 — $3.890.500

Christie's, New York, mei 2011, op een taxatie van $1,5 miljoen tot $2 miljoen. Uit de serie Centerfolds uit 1981: Sherman gefotografeerd als jonge vrouw op een oranje keukenvloer, met een afgescheurd stukje krant in haar hand. Zes maanden lang was het de duurste foto ooit verkocht, tot Gursky's Rhein II hem in november van datzelfde jaar passeerde.

6. Cindy Sherman, Untitled #93 — $3.861.000

Sotheby's, New York, mei 2014, op een taxatie van $2 miljoen tot $3 miljoen. Opnieuw een van de twaalf Centerfolds. Twee werken uit een serie, door een kunstenaar in een jaar gemaakt, drie jaar na elkaar verkocht met dertigduizend dollar verschil, wat je vertelt hoe smal de top van deze markt is.

7. Richard Prince, Untitled (Cowboy) — $3.749.000

Christie's, New York, mei 2014, op een taxatie van $3 miljoen tot $4 miljoen. Prince fotografeerde een sigarettenreclame opnieuw en drukte het resultaat op groot formaat af, een gebaar dat toe-eigening tot een verkoopbare categorie maakte. Meerdere afdrukken uit de Cowboy-groep zijn op veilingen de drie miljoen dollar gepasseerd; dit is de hoogste.

8. Jeff Wall, Dead Troops Talk — $3.666.500

Christie's, New York, mei 2012, tegen een bovengrens van $2 miljoen. Een geënsceneerde scène uit 1992 van een Sovjetpatrouille in een hinderlaag in Afghanistan, ruim vier meter breed, gemaakt als transparant in een lichtbak. Het blijft de hoogste veilingprijs voor een foto van een Canadese kunstenaar.

9. Andreas Gursky, 99 Cent II Diptychon — ongeveer $3,34 miljoen

Sotheby's, Londen, februari 2007. Een tweedelig beeld van het interieur van een discountsupermarkt, ruim drie meter breed, uit een oplage van zes. Het was de eerste foto die op een veiling de drie miljoen dollar passeerde, en twee andere afdrukken uit dezelfde oplage waren het jaar ervoor voor aanzienlijk minder van eigenaar gewisseld.

10. Edward Steichen, The Pond—Moonlight — $2.928.000

Sotheby's, New York, februari 2006, in een veiling van foto's die het Metropolitan Museum of Art had afgestoten. Steichen maakte het negatief in 1904 in Mamaroneck, New York, en bracht de lichtgevoelige gommen met de hand aan, waardoor elk van de drie bewaarde afdrukken een iets andere kleur heeft. Bij verkoop was het een wereldrecord, en het is de oudste foto op deze lijst.

Wat een avond met twintig kavels hieruit kan halen

Zeven van de tien kavels hierboven gingen boven hun bovenste taxatie weg, meerdere voor een veelvoud daarvan. Dat is geen toevalligheid van de fotomarkt; daar is een lage, geloofwaardige taxatie voor. Een taxatie is geen waardering van het voorwerp, het is een uitnodiging om te beginnen met bieden, en een getal dat er een tikje voorzichtig uitziet krijgt meer handen in de lucht dan een getal dat klopt. Startbedragen kiezen voor je eigen kavels werkt precies zo, en de handleiding loopt door hoe je ze vaststelt.

De tweede les is dat geen van deze prijzen van een menigte kwam. Ze kwamen van twee bieders die allebei weigerden te verliezen. Tien mensen die een kavel tot vierhonderd opjagen en dan stoppen is een slechter resultaat dan twee die het allebei echt willen. Bij het samenstellen van je kavellijst is de nuttige vraag niet "wil hier iemand dit hebben", maar "zit er meer dan een iemand in de zaal die dit wil". Een commissie die haar gasten kent kan dat beantwoorden.

Ten derde gebeurde elk van deze records in de laatste minuut van het kavel. Het bieden op de Man Ray liep ver door voorbij het punt waarop het merendeel van de zaal was afgehaakt. Sluiten jouw online kavels op een vaste seconde, dan komt de bieder die nog stond te beslissen nooit aan beslissen toe, en daarom hoort een laat bod een kavel te verlengen in plaats van te beeindigen. Dat gedrag staat, met het aftellen en de lopende teller op het scherm, beschreven bij hoe het werkt.

Ten vierde kwam elk van deze afdrukken binnen met een catalogustekst die uitlegde waarom dit voorwerp anders was dan alle andere. Jij schrijft geen catalogus, maar drie eerlijke zinnen per kavel — wat de winnaar krijgt, wie het geeft, en waarom het elders lastig te krijgen is — doen meer voor je totaal dan een betere foto ervan. Hetzelfde geldt voor gedoneerde prenten en schilderijen; daarover staat meer op de pagina over kunstveilingen. Houd je een gala in plaats van een kunstveiling, dan gaat de pagina voor goede doelen en gala's over de avond rondom de kavels.

En dan de vertaalslag naar een dorpshuis, die kleiner is dan het lijkt. Tweeenzeventig mensen op klapstoelen, een geleende beamer, twintig kavels op een tafel achterin: ook daar zorgt een voorzichtig startbedrag dat het bieden begint, doet de tekst naast het kavel het echte werk, en beslist de laatste minuut de opbrengst. Je kunt een kavellijst opbouwen en een hele avond droog oefenen voordat je besluit hem echt te houden; de stappen staan bij beginnen.

Bedragen zoals gemeld op het moment van verkoop, inclusief opgeld waar de bron dat vermeldt.